Mor Yelkenli (V. velella), okyanus yüzeyinde serbest yüzen sölenterlerden (cnidaria) hidralar (hydrozoa) sınıfına dahil kozmopolit bir türdür. Deniz raftı, rüzgar denizcisi, mor yelkenli, küçük yelkenli ya da Velella olarak bilinir. Velella cinsine (genus) ait tek tür olarak önem ihtiva eder.

Velella, oldukça rahat bir şekilde tanımlanabilecek bir türdür. Üzerinde bir kaç santimetre genişliğinde havayı tutan ve yüzme işlemine yardımcı olan eş merkezli halkaların bulunduğu düz mavi disk şeklinde bir yapı bulunur. Bu yapı üzerinde canlının rüzgardan faydalanmasını ve hareketini sağlayan mavi-mor bir yelken bulunur. Disk şeklindeki yapının alt yüzeyinde ise üreme, beslenme ve planktonların yakalanmasını sağlayan dokunaçlar bulunur.

Velella - Doug Beckers

Velella - Jymm

Yelkenli yapı, türden türe iki yönlü (sağa ya da sola meyilli) gelişebilmektedir. Bu gelişim tamamen canlının aldığı rüzgarın yönüne bağlıdır. Bu durumda iki farklı yönde gelişim olduğu için, rüzgar bu canlıları okyanus’da farklı yönlere ilerlemelerini ve bu şekilde canlı dağılımın gerçekleşmesini sağlar. Genellikle tropik ve ılıman iklimin hakim olduğu sularda yoğun populasyonlar halinde rüzgarın da etkisi ile kıyıya vurabilirler ve sahillerde toplu ölümler gerçekleşebilir. Bu noktada ilgi çekici olan bir diğer gerçek ise, iki farklı yönde yelken tipine sahip olan türlerin, bir tipi okyanusun doğu yakasına bakan sahillerde kıyıya vururken, diğer tipi ise doğu sahillerine vurur.

Velella - newslighter

Velella’da polip (sahillerde görülen yapı) ve medüz (denizanasını andıran küçük yapılar) olmak üzere iki yaşam biçimi bulunur. Disk altında bulunan polipler eşeysiz olarak küçük medüz formu oluştururlar ve bu oluşan medüz form canlıdan ayrılır ve su yüzeyinden derinlere doğru yolculuğuna başlar. Medüz form ergin hale geldiğinde ise sperm ve yumurta üretimini gerçekleştirir ve yeni polipler bu şekilde oluşurlar. Üremeyi sağlayan polipler ve medüzlerin ikisi de Zooxanthellae adı verilen alg ile simbiyotik bir ilişki içerisindedir ve bu şekilde fotosentez yoluyla enerji elde ederler.

Taksonomik açıdan bakıldığında ise, Hidralar sınıfına dahil olan V. velella, uzun bir süre Siphonophorae takımına dahil edilmişlerdir. Bu takımın özelliği canlı’nın yapısının tek bir canlıdan değil, koloni şeklini almış birden fazla canlıdan oluşmasıdır. Bu sınıflandırmanın nedeni ise, diskin alt yüzeyinde bulunan dokunaçların birer polip olduğu ve farklı bireyleri temsil ettiğinin düşünülmesidir. Ancak artık bunun bir yanlış olduğu ve organizmanın birden fazla değil tek bir canlıdan oluştuğu düşünülmektedir. Bu nedenle Chondrophora (Porpitidae ailesi) takımı altında yeniden sınıflandırması yapılmıştır. Bu nedenle koloni olduğuna dair verilen bilgiler eskidir ve doğru değildir.

Fotoğraf: Gwylan (Flickr kullanıcısı), Doug Beckers, Jymm (Wikipedia), newslighter (Flickr kullanıcısı)